Hợp đồng tương lai hàng hóa là gì? Ví dụ dễ hiểu

Bạn đã nghe chữ «hợp đồng tương lai» nhưng chưa rõ nó khác gì mua hàng bình thường? Đây là câu hỏi quen thuộc của người mới tìm hiểu hàng hóa phái sinh. Bài này giải thích bằng một ví dụ về cà phê, với số liệu giả định để dễ tính.

Nếu bạn muốn nhìn toàn cảnh trước, hãy đọc Hàng hóa phái sinh là gì? Giải thích cho người mới, rồi quay lại đây để đi sâu vào một loại hợp đồng.

1. Hợp đồng tương lai hàng hóa là gì

Hợp đồng tương lai (tiếng Anh: futures) là hợp đồng tiêu chuẩn hóa, trong đó hai bên cam kết mua bán một hàng hóa với mức giá thỏa thuận hôm nay, còn việc giao nhận hoặc tất toán diễn ra vào ngày đáo hạn về sau.

Trong luật Việt Nam, Luật Thương mại 2005 (Điều 64) gọi các hợp đồng mua bán qua Sở giao dịch hàng hóa là hợp đồng kỳ hạn và hợp đồng quyền chọn. Trong đời sống, nhiều người dùng chữ «hợp đồng tương lai» để chỉ loại hợp đồng chốt giá cho một ngày sau. Bài Hàng hóa phái sinh là gì có bảng so sánh hợp đồng kỳ hạn với quyền chọn.

Có ba đặc điểm bạn cần nhớ:

• Tiêu chuẩn hóa: loại hàng, khối lượng và ngày đáo hạn do Sở giao dịch quy định sẵn, không tự thỏa thuận từng chi tiết.
• Giá chốt từ đầu: mức giá được ấn định khi hợp đồng được khớp, còn giá thị trường sau đó vẫn tiếp tục thay đổi.
• Có ký quỹ: bạn chỉ nộp một phần giá trị hợp đồng. Chi tiết ở bài Ký quỹ hàng hóa phái sinh là gì?

2. Ví dụ cà phê bằng số giả định

Ví dụ dưới đây dùng số giả định, làm tròn, không phải giá thật và không dự báo giá. Giả sử một cơ sở rang xay cần mua 10 tấn cà phê sau 3 tháng, còn một hợp tác xã sẽ có 10 tấn cà phê để bán vào đúng thời điểm đó. Hai bên lo giá biến động nên chốt trước bằng hợp đồng tương lai ở mức 100 triệu đồng/tấn, tổng giá trị 1 tỷ đồng.

Ba tháng sau, giá thị trường có thể là một trong ba trường hợp trong bảng. Cột cuối cho thấy giá mà mỗi bên thực sự nhận được hoặc phải trả, sau khi cộng cả lãi lỗ trên hợp đồng.

Điều bảng cho thấy: dù giá thị trường là bao nhiêu, cả hai bên đều chốt được mức khoảng 100 triệu đồng/tấn. Họ mất khả năng hưởng lợi nếu giá đi có lợi, nhưng đổi lại không phải lo giá đi bất lợi. Đó là mục đích ban đầu của thị trường này, gọi là phòng vệ giá.

3. Ai tham gia và để làm gì

Thị trường hợp đồng tương lai hàng hóa có hai nhóm người chơi với mục đích khác nhau:

• Doanh nghiệp, hợp tác xã, nhà xuất nhập khẩu dùng hợp đồng để phòng vệ giá, như ví dụ cà phê ở trên.
• Nhà đầu tư cá nhân thường dùng để đầu cơ, tức là kiếm chênh lệch giá. Họ không có nhu cầu nhận hàng, nên thường đóng hợp đồng trước ngày đáo hạn.

Theo Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam dẫn Bộ Công Thương, phần lớn giao dịch tại Sở Giao dịch Hàng hóa Việt Nam (MXV) là hợp đồng kỳ hạn tiêu chuẩn, mang tính phái sinh và không phát sinh giao nhận hàng hóa (VNBA). Nghĩa là trên thực tế, người ta mua bán chênh lệch giá nhiều hơn là mua bán hàng.

4. Khác hợp đồng tương lai chỉ số chứng khoán chỗ nào

Người mới hay nhầm hai loại sản phẩm vì cùng mang tên «hợp đồng tương lai». Điểm khác cốt lõi nằm ở thứ mà giá hợp đồng bám theo:

• Hợp đồng tương lai hàng hóa: giá bám theo một hàng hóa như cà phê, ngô, kim loại, năng lượng. Giao dịch qua Sở giao dịch hàng hóa.
• Hợp đồng tương lai chỉ số chứng khoán: giá bám theo một chỉ số của thị trường cổ phiếu. Đây là sản phẩm của thị trường chứng khoán phái sinh, một thị trường khác với hàng hóa.

Hai thị trường có sở giao dịch, quy chế và đơn vị môi giới riêng. Biết mình đang nói về loại nào là điều đầu tiên cần làm rõ. Muốn thấy khác biệt giữa hai thế giới học này, xem Học trading và học đầu tư chứng khoán khác nhau thế nào?

5. Rủi ro cần biết trước

• Đòn bẩy. Ký quỹ chỉ là một phần giá trị hợp đồng, nhưng lãi lỗ tính trên toàn bộ. Nếu trong ví dụ cà phê bạn chỉ nộp 10% ký quỹ, tức 100 triệu đồng, thì giá giảm 10% đã xóa sạch số tiền đó.
• Giá hàng hóa khó đoán. Thời tiết, mùa vụ, chính sách các nước và tỷ giá đều tác động, nhiều yếu tố nằm ngoài tầm theo dõi của một người đi làm.
• Bị yêu cầu bổ sung ký quỹ. Khi giá đi ngược, bạn có thể phải nộp thêm tiền trong thời gian ngắn, nếu không hợp đồng có thể bị đóng.
• Đơn vị môi giới không rõ ràng. Nhiều nơi tự gọi mình là sàn hàng hóa nhưng không phải đơn vị được cấp phép. Trước khi tin ai, hãy đọc Giao dịch hàng hóa phái sinh có hợp pháp không?

Nói thẳng: hiểu hợp đồng tương lai không làm rủi ro biến mất. Hiểu rồi đứng ngoài cũng là một quyết định hợp lý. Nếu muốn học tiếp theo thứ tự, xem Lộ trình học trading cho người mới, từ con số 0. Khi có ngày dùng tiền thật, hãy tập trên tài khoản thử trước và chỉ dùng khoản bạn chấp nhận mất hết.

6. Hỏi đáp nhanh

Hợp đồng tương lai hàng hóa là gì?

Là hợp đồng tiêu chuẩn hóa cam kết mua hoặc bán một hàng hóa ở mức giá chốt từ hôm nay, thực hiện vào ngày đáo hạn về sau. Người tham gia thường chỉ nộp một phần giá trị hợp đồng làm ký quỹ.

Mua hợp đồng tương lai có phải nhận hàng không?

Thường là không. Phần lớn giao dịch tại MXV không phát sinh giao nhận hàng hóa, người tham gia đóng hợp đồng trước ngày đáo hạn và nhận hoặc trả khoản chênh lệch.

Hợp đồng tương lai hàng hóa khác hợp đồng tương lai chỉ số chứng khoán thế nào?

Khác ở tài sản mà giá hợp đồng bám theo. Hàng hóa bám theo cà phê, ngô, kim loại, năng lượng; chỉ số chứng khoán bám theo một chỉ số cổ phiếu. Hai loại giao dịch ở hai thị trường khác nhau.

Giao dịch hợp đồng tương lai có rủi ro không?

Có. Đòn bẩy làm lãi lỗ bị phóng to và bạn có thể mất toàn bộ vốn, thậm chí lỗ vượt số tiền đã nộp. Không có cách học nào làm rủi ro này biến mất.

Có câu hỏi trước khi đi học thử thì hỏi ai?

Nhắn Zalo hỗ trợ 0869 645 491 của hocfintech.com.