Học trading cơ bản: 15 thuật ngữ người mới cần biết

Bạn mở một video phân tích. Người nói liên tục "nến đảo chiều", "vùng kháng cự", "dời cắt lỗ". Bạn gật gù — nhưng thật ra không chắc mình hiểu.

Ai cũng bắt đầu từ đó. Vấn đề là hiểu mơ hồ một từ như đòn bẩy hay cắt lỗ có thể tốn tiền thật. Nên học từ trước, rồi mới học cách dùng.

Trading là gì

Trading (giao dịch ngắn hạn) là mua bán một tài sản — cổ phiếu, hàng hóa… — trong khoảng thời gian tương đối ngắn để hưởng chênh lệch giá. Khác với đầu tư dài hạn ở thời gian nắm giữ và cách ra quyết định. Xem thêm học trading và học đầu tư chứng khoán khác nhau thế nào.

Nhóm 1: Đọc biểu đồ

1. Biểu đồ nến (candlestick). Mỗi cây nến cho biết giá mở cửa, đóng cửa, cao nhất và thấp nhất trong một khoảng thời gian. Thân nến nối giá mở và đóng; phần "râu" cho thấy giá cao nhất, thấp nhất.
2. Khung thời gian (timeframe). Mỗi cây nến đại diện cho bao lâu: 15 phút, 1 giờ, 1 ngày… Cùng một tài sản, khung khác nhau có thể cho bức tranh khác nhau.
3. Xu hướng (trend). Hướng đi chung của giá trong một giai đoạn: tăng, giảm hoặc đi ngang. Xu hướng có thể đổi bất cứ lúc nào.
4. Hỗ trợ và kháng cự (support, resistance). Vùng giá mà trước đây giá thường dừng giảm (hỗ trợ) hoặc dừng tăng (kháng cự). Đó là vùng tham khảo, không phải bức tường — có thể bị phá vỡ.
5. Khối lượng giao dịch (volume). Lượng tài sản được mua bán trong một khoảng thời gian. Thường dùng kèm giá để xem một chuyển động có nhiều người tham gia hay không.
6. Phân tích kỹ thuật và phân tích cơ bản. Phân tích kỹ thuật dựa trên dữ liệu giá và khối lượng. Phân tích cơ bản dựa trên yếu tố kinh tế, cung cầu, tình hình doanh nghiệp. Nhiều người dùng kết hợp cả hai.

Nhóm 2: Đặt lệnh

7. Lệnh thị trường (market order). Mua hoặc bán ngay ở giá đang có. Khớp nhanh, nhưng giá khớp có thể khác chút ít so với giá bạn vừa nhìn thấy.
8. Lệnh giới hạn (limit order). Chỉ mua hoặc bán ở mức giá bạn đặt hoặc tốt hơn. Kiểm soát được giá, nhưng có thể không khớp.
9. Cắt lỗ (stop loss). Mức giá đặt trước để tự đóng vị thế khi thị trường đi ngược ý bạn. Giúp giới hạn thua lỗ, nhưng khi giá biến động mạnh, lệnh có thể khớp ở giá xấu hơn mức đã đặt.
10. Chốt lời (take profit). Mức giá đặt trước để tự đóng vị thế khi đạt mục tiêu. Giúp bạn không "tham thêm" rồi mất phần đã có.

Nhóm 3: Rủi ro và vốn

11. Thanh khoản (liquidity). Mức độ dễ mua bán một tài sản mà không làm giá xê dịch nhiều. Thanh khoản thấp thì khó vào, khó ra đúng giá mong muốn.
12. Biến động (volatility). Mức giá dao động lên xuống nhanh và mạnh đến đâu. Biến động cao nghĩa là cơ hội lẫn rủi ro đều lớn hơn.
13. Đòn bẩy (leverage). Cho phép giao dịch giá trị lớn hơn số tiền bạn bỏ ra, thường gặp trong sản phẩm phái sinh. Đòn bẩy phóng đại cả lãi lẫn lỗ — bạn có thể mất số tiền đã nộp rất nhanh.
14. Ký quỹ (margin). Khoản tiền đặt cọc để mở một vị thế có đòn bẩy. Khi lỗ làm tiền ký quỹ xuống dưới mức yêu cầu, bạn có thể bị yêu cầu nộp thêm hoặc bị đóng vị thế.
15. Quản lý vốn, quản lý rủi ro (risk management). Quyết định trước mỗi lệnh chấp nhận mất tối đa bao nhiêu, và so sánh mức lỗ có thể chịu với mức lãi kỳ vọng (tỷ lệ rủi ro/lợi nhuận, R:R). Đây là kỹ năng người mới hay bỏ qua.

Bảng hiểu nhầm thường gặp

Cách luyện hợp lý: mở một biểu đồ miễn phí, tìm lại từng thuật ngữ trên đó. Nếu muốn thử đặt lệnh, dùng tài khoản thử (demo) trước. Khi nào dùng tiền thật, chỉ dùng số tiền bạn chấp nhận mất.

Đã học 101 và đang cân nhắc đi tiếp? Đọc Học xong Fintech 101 có nên học tiếp 102?